Hattı meşhur kendi meçhul devlet aklımız uzun bir istirahatin ardından nihayet mesaiye başlatılmış gözüküyor.

Bayağıdır atıl kalan bu metafizik müktesebatın paslanma ve ya kireçleme tahribatları dolayısıyla verimli olup olamayacağını merak ediyorum.

Devlet aklını, devletin sürekliliğini, güvenliğini ve çıkarlarını (bekasını) her şeyin üstünde tutan, nesiller boyu aktarılan kurumsal refleksler ve stratejik kararlar bütünüdür minvalinde tanımlıyor yapay zekâ algoritması.

Ülkemizde bir reel olanı vardır bir de mitolojik olanı.

Paydaşları, ofisi, sekreteryası gibi tüzel maddiyatı hep sırlarla örülüdür, gizemlerle kaplıdır mitolojik olanın... Aksaçlılarla, aksakallıların şaşmaz, sarsılmaz iradesine teslimdir.

Sözü geçen gayeler için gayrinizami, gayriahlaki ve antidemokratik usulleri takınabilir, dayatabilir de müesses nizama…

Kurtlar Vadisi veya kuruluş/diriliş dizlerinden mezun(!) bu vasat itikatın efsanesi tutarsızlıklarla ve belirsizliklerle dopdoludur.

Mesela ideolojisi; Hep milliyetçi, muhafazakâr olduğuna inanılır, inanırlar. Ya sosyalist, liberal, faşist ve ya teolojik sızmalarla el ve yön değiştirirse sonuçları ne olur umurlarında değil.

Mesela hedefi ve kapsamı; Hedefi cumhuriyet rejimini müdafaa etmek mi yoksa rejimlerden bağımsız ebed müddet kılmak mıdır devleti net değil.

Kapsamı her daim milli güvenliktir, milli savunmadır onlara göre. Mübarek akıl yüzyıllardır asker. Hiç tezkere alamıyor. Hadi sporu, sanatı, kültürü teferruattan görüyor diyelim. Peki, iktisatın, ziraatın, hukukun, demografinin stratejik önemi yok mu devletimizin bekasında? Bu disiplinler neden akıl harici bırakılır akılları ermez.

Mesela güncelliği; Dijital teknolojiye ve terminolojiye hâkim olmayan bir stratejik mekanizma olsa olsa hamaset üretir çağımızda. Devlet aklımız yapay zekânın küresel tehdit potansiyeline karşı duyarlı mı, tetikte mi sorusunun cevabı da askıda kalır.

Mesela iletişim ve icra metodu; Piyasaya sürüldüğü hiç bir mevzuda onay ya da tekzip refleksini göremedik bugüne kadar. Gerek hükümetler gerekse sistemde yuvalanan habis klikler adını, şanını kullanarak şahsi emellerine alet ediyorlarsa nasıl anlayacağız?

JİTEM gibi GLADİO gibi icracı, operasyonel birimlerin kurucusu ve işleticisi miydi? Derin devletle, devlet aklı aynı kurum mudur, aynı değilse paslaşıyorlar mı?

Çok daha fazlası var da zorlamayalım bazılarının mitolojik erotizmini. Reel ve yasal olanına bir göz atalım içimiz kararacak olsa da.

Devlet aklı, birbirine entegre olmuş bürokratik, askeri ve akademik anayasal kurumların ortak sinerjisinde üretilir ve icra edilir.

Zaten hiçbir kimse ve ya organ kaynağını anayasadan almayan yetki kullanamaz.

Bu yüzden kurucu irade ve devamında anayasa yapımcıları devlet aklını ilgili kurumlara bölüştürdü somut, stratejik ve dengeli biçimde.

Kendi akıllarının nihai olduğuna inanan muktedirler bu kurumların bazılarını toptan, bazılarını kısmen bazılarını da fikren derdest ettiler. Anlamından ve hedefinden kopardıkları birimleri siyasi emellerine uygun revize ve rektefelerle ikame yoluna başvurdular.

Anayasa Mahkemesi, Danıştay, DGM'ler, Yüksek Askeri Şura, Milli Güvenlik Kurulu, HSYK, Devlet Planlama Teşkilatı, Milli Prodüktivite Merkezi, Milli Eğitim Şurası, Türk Tarih Kurumu, Hıfzıssıha Enstitüsü, MİT, müşteşarlıklar, diplomatlar ve daha niceleri.

Peki, bu devlet aklı neden tozlu raflardan indirilip yandaş enstrümanlardan, tellallardan dinletiliyor bize acaba?

Bu sorunun cevabı basit. Tıkanıklık, üretimsizlik ve çözümsüzlük. Dönülmez akşamın ufkuna dayandı siyasi beka.

Sanmayın ki gerçekten devlet aklına sığınılmış. Sistemi ve mevzuatı şahsi çıkarlarına revize etmenin, kitleleri yumuşatma ve avutmanın takiyesidir bütün söylemlerin gayesi.

Her şeye rağmen devlet aklının zikri bile çok hoş duruyor. Duruyor da yüce devletimiz inşallah aklına mukayyettir bunca tahribattan sonra...